Jak w czasie pandemii koronawirusa przeciwdziałać zachowaniom agresywnym u dzieci

    Jak w czasie pandemii koronawirusa przeciwdziałać zachowaniom agresywnym            

                   u dzieci w młodszym wieku szkolnym- ćwiczenia i zabawy.

    Czas panowania koronawirusa to trudny okres dla nas wszystkich. Niełatwo nam pogodzić się z izolacją i przymusową rezygnacją z dotychczasowego trybu życia. Zmiany te tym bardziej trudno zrozumieć dzieciom, wyrwanym nagle ze swoich przyzwyczajeń, pozbawionym towarzystwa kolegów, zabaw z rówieśnikami. Rodzi się pytanie w jaki sposób wesprzeć dziecko, które tęskni za szkołą, czasem spędzonym z dziećmi. Jak zapanować       nad trudnymi emocjami dziecka np. lękiem, złością związanymi z epidemią, które mogą  być powodem agresywnego jego zachowania. Frustracja wynikająca z izolacji może wyzwalać złość, bunt, a co za tym idzie zachowania agresywne. Agresja przykrywa lęk  i nie powstaje z niczego. U jej podstaw stoją zawsze konkretne motywy. Złość, agresja  u dzieci i młodzieży, pojawiają się najczęściej wtedy, gdy któraś z ich potrzeb  jest niezaspokojona. W czasie koronawirusa opieka rodzinna w szczególnym  stopniu i zakresie powinna zaspakajać takie potrzeby jak: bezpieczeństwa, przynależności         i miłości, ekspresji emocjonalnej, która objawia się m. in. dzieleniem się z rodziną swoimi obawami, rozterkami i troskami dla osiągnięcia stanów uspokojenia. Pandemia może wzbudzać panikę u dzieci. Większość dzieci w tym trudnym czasie, z różnym natężeniem odczuwa strach, który jest zupełnie zrozumiały.

    W minimalizowaniu skutków każdego problemu istotne są działania profilaktyczne. Dążenie do ograniczenia rozmiarów zachowań agresywnych u dzieci należy rozpocząć  od rozmowy z dzieckiem o koronawirusie. Inaczej na tą sytuację zareaguje przedszkolak,   a inaczej dziecko w wieku szkolnym, czy nastolatek, dlatego rozmowy na ten temat muszą przebiegać w sposób dostosowany do wieku dziecka.

    Obserwujmy nasze dziecko nie tylko pod kątem infekcji, ale jak emocjonalnie radzi sobie        z zastaną rzeczywistością. Przyjrzyjmy się jak zachowuje się- czy dopytuje, czy unika rozmów. Zauważmy też jak my się zachowujemy. Jak nasza postawa wpływa na syna, czy córkę. Bądźmy gotowi do rozmowy. Unikajmy zmuszania dziecka do opowiadania  o tym co czuje w tej trudnej sytuacji, ale mówmy, że jesteśmy na tę rozmowę gotowi.  Bądźmy w rozmowie z dzieckiem spokojni, opanowani, rzeczowi. Nie przekazujmy dziecku dramatycznych nowin (np., Jest kolejna ofiara.”). Kiedy nie znamy odpowiedzi na pytanie dziecka mówmy szczerze, nie wiem”, np., Nikt z nas nie wie jak długo ta sytuacja będzie trwała”. Podpowiadajmy, jak można sobie radzić z lękiem np. czytanie ulubionej lektury, oglądanie komedii, gry planszowe itp. Zastanówmy się wspólnie z dzieckiem, co możemy razem zrobić, aby zachować dobry nastrój, np. upiec ulubione ciastka, babeczki itp. Umówmy się na jakiś kod-sygnał, kiedy ktoś z członków rodziny poczuje, że smutek go dopada. Nie zmuszajmy dziecka, ale zachęcajmy, żeby mówiło o swoich lękach (bywa, że u dziecka niewypowiedziane jest dużo straszniejsze od rzeczywistości). Możemy poprosić dziecko, aby narysowało czego się boi, a następnie opowiedziało swój rysunek. Możemy również zachęcić dziecko do opisaniu swojego lęku. Dajmy dziecku czas na płacz, złość i inne trudne emocje. Zadbajmy o potrzeby dziecka np. rozmowy z rówieśnikami  ( telefon,  skype).

    Mówmy, że ten trudny czas skończy się kiedyś. Zwracajmy uwagę dziecka na to,  że izolacja czemuś służy. Bądźmy odpowiedzialni w swoich zachowaniach. Starajmy się      być spokojni i nie panikujmy. Unikajmy zachowań agresywnych. Bądźmy wzorem do naśladowania. Uczmy się razem z dzieckiem zdrowych nawyków. Pokażmy, jak myć       ręce (higiena), jak zasłaniać usta, jak dbać o dobry sen (właściwa organizacja czasu), właściwą dietę.

    Podsumowując można stwierdzić, iż stan napięcia i ogólnego podrażnienia, które towarzyszy dorosłym, ale także i dzieciom w czasie koronawirusa sprawia, że u ludzi, a zwłaszcza u najmłodszych może dojść do agresywnego odreagowania, pociągającego  za sobą kolejne werbalne i fizyczne ataki. Aby takim sytuacjom zapobiegać, należy uczyć dziecko panowania nad własną złością i kontrolowania własnych zachowań. Korzystnym byłoby wspólne z dzieckiem zastanowienie się nad jego reduktorami, czyli technikami, które pozwoliłyby dziecku zmniejszyć, bądź całkowicie wyeliminować towarzyszące mu napięcie, złość, gniew np. głębokie oddechy, liczenie wstecz (np. od 10 do 1), oglądanie ulubionego programu w telewizji, gra na instrumencie muzycznym jeżeli dziecko potrafi, czytanie ulubionych  czasopism, książek, żucie gumy, słuchanie ulubionej muzyki, sprzątanie swojego pokoju, opiekowanie się domowym zwierzątkiem. Szczególnie korzystnym reduktorem jest rysowanie (jeżeli dziecko lubi rysować), które pomaga zapanować nad frustracjami i impulsami mogącymi pojawiać się w czasie izolacji. Przydatną mogłaby okazać się książka ,,Jak rysować” – J.M.Parramón.

    Dzieci pomimo ogromnej potrzeby przynależności do rodziny nie zawsze potrafią nawiązywać poprawne interakcje. Przyczyną takiego stanu może być nieumiejętność      liczenia się z potrzebami innych. Dzieci (rodzeństwo) powinny się nauczyć wzajemnych     pozytywnych interakcji, a nie współzawodniczyć ze sobą zwłaszcza w tym trudnym czasie. W tym celu należy dostarczyć im doświadczeń umożliwiających współdziałanie w rodzinie i nauczyć przestrzegania istniejących norm. Pozwoli to na pojawienie się pozytywnych     uczuć w stosunku do siebie nawzajem oraz na przygotowanie podłoża do poprawnego rozwiązywania konfliktów. Konflikty wg Gordona nie są zjawiskiem nieprawidłowym i zachodzą w każdej społeczności, także w rodzinie. Należy nauczyć się takich sposobów rozstrzygania konfliktów, by nie prowadziły do wyzwalania agresji. Chodzi o to, by dzieci nauczyły się szanowania siebie i innych oraz nabyły umiejętność przedstawiania swego zdania bez wyrządzania krzywdy innym.

,,Sposób, w jaki ludzie radzą sobie ze swoimi uczuciami i uczuciami innych,  jest decydującym kryterium przy określaniu tego, jak żyją z sobą i jak potrafią się porozumieć”- Rosemarie Portmann .

 

Propozycje ćwiczeń i zabaw służących przeciwdziałaniu zachowaniom

agresywnym wśród dzieci w młodszym wieku szkolnym.

Przedstawione poniżej zabawy i gry służą uczeniu się lepszego rozumienie siebie samych i innych ludzi, wspomagają budowanie poczucia własnej wartości, uczą nawiązywania pozytywnych interakcji oraz pokojowego rozwiązywania konfliktów.

1.Przepowiednie

Uczestnicy (dzieci i rodzice) wspólnie zbierają pytania, na które można udzielić jedynie odpowiedzi w formie ,,tak” lub ,,nie”, a następnie zapisują je na karteczkach np.

– Czy lubisz jeść budyń?

-Czy lubisz psy?

-Czy masz swoją najlepszą przyjaciółkę?

-Czy lubisz koty?

-Czy widząc na ulicy jakąś sławną osobistość, podszedłbyś i poprosił o autograf? itp.

   Wszyscy uczestnicy siedzą w kole mając do dyspozycji przybory do pisania. Karteczki  z pytaniami są pomieszane i położone na środku zapisaną stroną do dołu. Każdy po kolei losuje jedną kartkę i czyta głośno pytanie. Zanim jednak uczestnik udzieli na nie odpowiedzi, najpierw jego sąsiad po lewej stronie zapisuje w tajemnicy na kartce swoje przypuszczenia, ,,przepowiednie”. Następnie wszyscy wspólnie porównują rzeczywistą i przewidywaną odpowiedź.

Zabawa pokazuje jak dobrze uczestnicy znają się nawzajem? Czy przy określonych pytaniach lub określonych osobach coś nas zaskoczyło?

2.Dwie strony medalu

    Każdy człowiek ma dobre i złe cechy, zachowuje się stosownie lub nieodpowiednio.  Aby znieść te przeciwieństwa i- być może- zmienić je, trzeba je najpierw poznać.         Dziecko bierze kartkę papieru i długopis, a potem odpowiada sobie na następujące pytania:

-To potrafię szczególnie dobrze…..

-Tego nie potrafię zbyt dobrze…

-To mi się we mnie podoba:…

-To mi się we mnie nie podoba:…

     Po zakończeniu opisy te są porównywane. Dziecko stwierdzi z pewnością, że ma coś,  co mu się podoba i coś czego w sobie nie lubi. Czy chciałoby takie pozostać? Czy można wspólnie z rodzicami coś zrobić?

  1. Moje dobre strony

Uczestnicy siedzą w kole. Każdy uczestnik otrzymuje papier i długopis. Po krótkim zastanowieniu się wszyscy zapisują pięć przymiotników, które określają ich najlepsze cechy         (dobre strony), np.:

– wesoły,

-inteligentny,

– gotowy do pomocy,

-szybki,

-szczery,

– wysportowany.

    Zmieniamy pismo poprzez zastosowanie drukowanych liter, aby nie można było zbyt łatwo zidentyfikować autora. Następnie kartki zostają złożone i dobrze przemieszane na środku stołu. Teraz każdy uczestnik losuje po kolei jedną z nich ( własna jest szybko zamieniana), czyta wymienione tam przymiotniki i próbuje wskazać ich autora, a następnie uzasadnia swoją decyzję. Jeżeli komuś nie udało się odgadnąć, reszta uczestników może mu pomóc.

Jak się czujemy, gdy wolno nam wymienić jedynie zalety? A jak się czujemy, gdy zostają one potem na głos przeczytane i uzasadnione na forum rodziny. Czy pozytywny autoportret uczestnika różni się od opinii, jaką rodzina ma na jego temat?.

4.Mówiące dłonie

   Dwoje dzieci siada naprzeciwko siebie. Zamykają oczy i próbują ,, rozmawiać” ze sobą  za pomocą rąk. Czy rzeczywiście im się to udało? O czym rozmawiały? Jak się przy tym czuły? Jak często kusiło je, by użyć głosu i otworzyć oczy?

  Ćwiczenie będzie łatwiejsze, jeżeli na początku ustalimy temat, który ma być przedyskutowany za pomocą rąk. Dzieci mogą otrzymać polecenie, by rozmawiać na ten     sam temat raz ,, w złości i podnieceniu”, a drugim razem ,, w przyjaźni i harmonii”.

5.Tam, gdzie kończy się złość

    Podczas wspólnej rozmowy uczestnicy opisują takie miejsce, w którym przestają się złościć, nie muszą być agresywni, gdzie bardzo dobrze się czują, mogą być zadowoleni i całkowicie odprężeni. Wyobrażają sobie, jak i co wtedy by czuli: na języku, na skórze, na zębach, w rękach, na stopach, ramionach i nogach, w sercu i żołądku itd. Wyobrażają sobie, co słyszą i co widzą, co smakują i co wąchają, wszystko tak, jakby byli w tym wspaniałym miejscu.

   Następnie zamykają oczy, próbują się odprężyć i każdy w wyobraźni,, ogląda” swój cichy zakątek bez złości.

   Potem uczestnicy rozmawiają na temat tego, co każdy z nich i cała rodzina razem może zrobić, aby dom zmienić tak, by upodobnił się do owych wymarzonych oaz spokoju.

6.Mowa ciała

   Każdy uczestnik otrzymuje karteczkę, na której jest zapisane słowo oznaczające jakiś stan emocjonalny- wystraszony, obrażony, wściekły, delikatny, wesoły, smutny itd.- który musi pokazać.

 Po każdej demonstracji uczestnicy próbują odgadnąć, jakie uczucie miało zostać wyrażone.

 Jakie uczucia są łatwiejsze do pokazania i do rozpoznania?

Jakie uczucia wyrażane są w podobny sposób, tak że trzeba bardzo uważać, by ich nie pomylić?

  1. Minione kłótnie

    Prawdziwe sytuacje konfliktowe- aby złość nieco opadła i rozmowa była w ogóle możliwa- odgrywane są jeszcze raz przez rodzeństwo, które w nich uczestniczyło.

  Rodzina próbuje wtedy wspólnie dojść do tego, o co chodziło w danej kłótni, a także   czy i w jaki sposób można było jej uniknąć lub jakie istniały możliwości jej konstruktywnego prowadzenia i co dzieci mogły wtedy jeszcze zrobić, aby ją załagodzić.

    Przy częstym omawianiu takich zadawnionych kłótni, należy zestawić listę podstawowych reguł, za pomocą których w przyszłości będzie można przezwyciężyć problemy bez uciekania się do agresji.

Chcesz być Rodzicem doskonałym – sprezentuj dziecku cztery bezcenne prezenty:

Zaufanie

Jeśli wierzysz w możliwości swojego dziecka, pomagasz mu uwierzyć w siebie. Często powtarzaj dziecku: „Wiem, że potrafisz”, a nigdy nie zwątpi, że może być inaczej. Za wiele lat, kiedy stanie przed trudnym wyzwaniem na pewno przypomni sobie twoje słowa.

Czas

To czas poświęcony dziecku, wyraża miłość i uczucie jakie żywimy do niego.

Im więcej mu czasu poświęcimy tym bardziej zaowocuje to w przyszłości.

Czas poświęcony dziecku wykorzystaj na:

  • słuchanie z uwagą, co chce ci powiedzieć,
  • czytanie odpowiednio dobranej do jego poziomu i zainteresowań literatury,
  • wspólne działania np. gotowanie czy naprawa zepsutego krzesła,
  • przebywanie razem dające dziecku uczucie bliskości i przynależności.

Zrozumienie

Jeśli Twoje dziecko popełni błąd, wysłuchaj go cierpliwie zanim zaczniesz karać. Nikt nie jest doskonały, ani dzieci ani rodzice. Pamiętaj, że kara ma cel wychowawczy tylko wtedy,   gdy nie godzi w godność dziecka, nie rani go, jest proporcjonalna do winy, jest sprawiedliwa i  uzasadniona przez rodzica.

Entuzjazm

Bez względu na to, co razem robicie, sprzątacie, gotujecie, bawicie się czy gracie w piłkę,             rób to z werwą i ochotą. Twój zapał i entuzjazm udzieli się dziecku. Wykorzystaj   to i spowoduj, że dziecko pod Twoim wpływem, jak akumulator zmagazynuje energię,  z której będzie czerpało siły przez całe życie.

 

Wykorzystana literatura:

  1. Ranschburg:,, Lęk, gniew, agresja” Warszawa 1980r.
  2. Portmann: ,, Gry i zabawy przeciwko agresji”, Kielce 1999r.
  3. M. Parramón: ,, Jak rysować”, Łódź, 2000r.
  4. Chomczyńska- Miliszkiewicz, Dorota Pankowska: ,,Polubić szkołę”, Warszawa 1998r.
  5. Gerald  D. Oster:,, Rysunek w psychoterapii”, Gdańsk 2001r.

Opracowały:  Jadwiga Chrom, Dorota Uklejewska